Kırsalda oturanlar bu manzarayı ezbere bilir: kış gelince balçığa gömülen traktör, yaz boyunca servis minibüsünün ardında yükselen toz, ilçeye inerken her sene biraz daha büyüyen çukurlar. Muhtar "dilekçeyi verdik, sıra bekliyoruz" der, köylü de haklı olarak sorar: Köy yolunu asfaltlamak kimin görevi?
Ülkemizde bu sorunun herkese uyan tek bir yanıtı yok. Yolunuzla hangi kurumun ilgileneceğini belirleyen ilk etken ilin büyükşehir statüsü, ikincisi ise yolun cinsi. Aşağıda yetkili kurumları, KÖYDES desteğini, muhtarlığın atması gereken adımları ve hiçbir kurumun listesine girmeyen yolların nasıl asfaltlandığını sırasıyla ele alıyoruz.
- Tek Paragrafta Yanıt
- Belirleyici Olan: İlin Statüsü
- Büyükşehir Dışı İllerde Görev Dağılımı
- Büyükşehirlerde Kırsal Mahalle Yolları
- Başka Kurumlara Ait Yollar
- Yol Türüne Göre Yetkili Kurum
- Kırsalda Hangi Kaplama Yapılır?
- Muhtarlığın İzleyeceği 5 Adım
- Kurumların Üstlenmediği Yollar
- Merak Edilenler
Tek Paragrafta Yanıt
İl büyükşehir değilse köy yollarının sorumlusu il özel idaresidir; köyün iç yollarında köy tüzel kişiliği de söz sahibidir ve merkezi finansman KÖYDES üzerinden aktarılır. Büyükşehir illerinde 2014 itibarıyla köyler mahalleye çevrildiği için yollar büyükşehir belediyesine veya ilçe belediyesine bırakılmıştır. Köyden geçen numaralı devlet ve il karayolları, statüden bağımsız olarak Karayolları'na aittir. Parsel içinde kalan özel yolların sorumlusu mülk sahibidir.
Belirleyici Olan: İlin Statüsü
81 ilden 30'u büyükşehir, geriye kalan 51'i ise büyükşehir olmayan il statüsündedir ve köy yollarına ilişkin yetkiler bu iki grupta bambaşka kurgulanmıştır. 6360 sayılı Kanun büyükşehir illerinde il özel idarelerini kapatmış, köylerin tüzel kişiliğini sona erdirmiş ve her köyü bağlı bulunduğu ilçe belediyesinin bir mahallesine dönüştürmüştür.
Büyükşehir statüsü olmayan 51 il
Köyler köy olarak kalmıştır; muhtarlık, ihtiyar heyeti ve tüzel kişilik yerindedir. Yolların sorumlusu il özel idaresidir. Çankırı, Kırşehir, Bolu, Yozgat ve Kırıkkale bu gruba örnektir.
Büyükşehir statüsündeki 30 il
Eski köyler bugün mahalle olarak geçer, çoğuna kırsal mahalle denir. Yol görevleri büyükşehir belediyesiyle ilçe belediyesi arasında bölüşülmüştür. Ankara, Konya, Eskişehir ve Kayseri bu gruptandır.
Bu yüzden Polatlı ya da Haymana'ya bağlı eski bir Ankara köyünün yolu konusunda il özel idaresine dilekçe yazmak işe yaramaz, zira Ankara'da böyle bir kurum artık bulunmuyor. Oysa aynı yol hemen yandaki Kırıkkale'nin bir köyünde olsaydı başvurulacak kapı tamamen değişirdi.
Büyükşehir Dışı İllerde Görev Dağılımı
Bu illerde köy yolunda üç taraf söz sahibidir: özel idare, köy tüzel kişiliği ve merkezi bütçe kaynaklı destek.
İl özel idaresinin payı
İl özel idarelerini düzenleyen 5302 sayılı Kanun, belediye sınırlarının dışında kalan il toprağında yol yapmayı ve bakmayı bu idarenin görevleri arasında sayar. Köyü ilçe merkezine, yan köye ya da ana yola bağlayan güzergâhların açılması, stabilize serilmesi, kaplanması, karla mücadele, menfez ve köprü işleri uygulamada idarenin yollardan sorumlu birimince üstlenilir. İdare kendi makineleri ve personeliyle çalışır; bazı işleri ise ihale yoluyla yüklenicilere verir.
Köy tüzel kişiliğinin payı
442 sayılı Köy Kanunu'na göre köy içindeki yolları yapmak ve onarmak köyün kendi işlerindendir. Köy bunu bütçesindeki kaynakla ya da köylünün imecesiyle yapabilir. Ne var ki günümüzde hiçbir köy bütçesi asfalt gibi pahalı bir işi tek başına taşıyamaz; bu nedenle köyün katkısı genellikle talebi dile getirmek, ihtiyar heyetinden karar çıkarmak ve işe destek olmakla sınırlı kalır.
KÖYDES desteği
Köylerin Altyapısının Desteklenmesi Projesi, yani KÖYDES, 2005'ten bu yana merkezden finanse edilen bir programdır. Bütçede ayrılan pay illere bölüştürülür; köy yolu, içme suyu gibi altyapı yatırımları bu paydan karşılanır. Yıllık listeye alınacak köyler ve yollar il ile ilçe ölçeğinde seçilir. İlçe ölçeğinde işleri, başkanlığını kaymakamın yaptığı Köylere Hizmet Götürme Birliği yürütür.
Büyükşehir statüsü taşımayan illerde köy yolu dilekçesinin en çok karşılık bulduğu kapı kaymakamlıktır; Köylere Hizmet Götürme Birliği'nin başında kaymakam oturur, aynı makam köy ile özel idare arasında da doğal bir bağ kurar.
Büyükşehirlerde Kırsal Mahalle Yolları
2014 yerel seçimleriyle büyükşehir illerindeki köyler mahalle oldu, il özel idarelerinin yol işleri de belediyelere aktarıldı. Bugün bu yollarda görev paylaşımı kabaca şöyle işler:
- Büyükşehir belediyesi: Kırsal mahalleleri hem birbirine hem ilçe merkezine bağlayan ana güzergâhlar. Pek çok büyükşehir bu iş için "kırsal hizmetler" benzeri ayrı bir birim kurmuştur.
- İlçe belediyesi: Eski köyün, yani mahallenin iç sokakları ve ara geçitleri; işler fen işleri müdürlüğünden yürür.
Bir yolun hangi belediyeye düştüğünü, büyükşehir belediye meclisinin onayladığı yol ağı haritaları belirler; bu da ilden ile değişebilir. Tereddüt ediyorsanız ilk olarak ilçe belediyesine danışmak en kestirme yoldur, yol onların değilse bunu yazıyla bildirirler. Mahalle sokakları için dilekçe örneği ve başvuru akışını belediyeye sokak asfaltı başvurusu yazımızda bulabilirsiniz.
Başka Kurumlara Ait Yollar
Köy topraklarından geçiyor olması bir yolu "köy yolu" yapmaz. Aşağıdaki yolların sahibi, köyün statüsü ne olursa olsun farklı kurumlardır:
- Numaralı karayolları: Köyün ortasından veya yanından geçen devlet ve il karayollarının sorumlusu Karayolları Genel Müdürlüğü'dür. Buralardaki hasarlar Karayolları bölge müdürlüğüne iletilir.
- Orman yolları: Ormanlık alandaki yangın ve işletme yollarında yetki, OGM'ye bağlı orman işletme müdürlüklerindedir.
- Tarla ve arazi yolları: Toplulaştırma yapılan arazilerde parsellere erişim için açılan yolları, projeyi yürüten kurum açar; bakımın ve kaplamanın kime düştüğü ise bölgeden bölgeye farklıdır.
- Özel yollar: Parsel sınırları içinde kalan ya da yalnızca belli bir eve, tesise veya çiftliğe ulaşan yollar kamu malı değildir.
Yol Türüne Göre Yetkili Kurum
| Yolun cinsi | Büyükşehir dışı il | Büyükşehir ili |
|---|---|---|
| Köyü ilçe merkezine veya yan köye bağlayan yol | KÖYDES katkısıyla il özel idaresi | Büyükşehir belediyesi |
| Köyün / kırsal mahallenin iç sokağı | İl özel idaresi ile köy tüzel kişiliği | İlçe belediyesi |
| Köy içinden geçen numaralı devlet / il yolu | Karayolları (KGM) | KGM bölge müdürlüğü |
| Orman içi yol | Orman işletme müdürlüğü | Orman işletme müdürlüğü |
| Eve, çiftliğe, tesise giden özel yol | Mülk sahibi | Mülk sahibi |
Kırsalda Hangi Kaplama Yapılır?
Bir köy için "yolu asfaltlandı" denildiğinde, kentlerdeki sıcak asfalt çoğunlukla kastedilmez. Kırsal yollarda bütçe, güzergâhın uzunluğu ve plente olan mesafe yüzünden başka kaplamalar öne çıkar:
| Kaplama türü | Uygulama şekli | Uygun olduğu yer | Eksi yanı |
|---|---|---|---|
| Stabilize | Kırma taş serilir, sulanır ve silindirle sıkıştırılır | Çok az araç geçen yollar; kaplama öncesi taban | Toz yapar, yağışta bozulur, sık sık greyder gerektirir |
| Sathi kaplama | Stabilize üstüne distribütörle bitüm verilir, mıcır serilip sıkıştırılır; genelde iki kat yapılır | Köy yollarının çok büyük kısmı | Kısa ömürlüdür, mıcır dağılır, belli aralıklarla yenilenir |
| Sıcak asfalt (BSK) | Plentte hazırlanan karışım finişerle yayılır, silindirle sıkıştırılır | Trafiği fazla bağlantı güzergâhları, meydanlar, plentin yakınındaki köyler | Başlangıç maliyeti yüksektir, plent uzaklığından etkilenir |
| Beton yol / kilit parke | Sahada beton dökümü ya da parke taşı döşemesi | Köy içindeki dik sokaklar, meydanlar | Uzun güzergâhlarda pahalıya gelir |
Kapak görselinde gördüğünüz tanker bir bitüm distribütörüdür ve sathi kaplamanın temel makinesidir; arkadaki püskürtme barı yüzeye eşit dağılımlı bitüm bırakır, mıcır da hemen ardından serilir. Sathi kaplama ile sıcak asfalt arasındaki maliyet farkını ve karışım fiyatını oluşturan kalemleri ton bazında asfalt fiyatı yazımızda detaylıca açıkladık.
Muhtarlığın İzleyeceği 5 Adım
- Yolun kime ait olduğunu kesinleştirin. İlin büyükşehir olup olmadığını ve yolun cinsini yukarıdaki tablodan eşleştirin. Numaralı bir karayolu söz konusuysa talebi doğrudan Karayolları'na iletin.
- İhtiyar heyetinden karar çıkarın. Büyükşehir dışı illerde köyün isteğini ihtiyar heyeti kararıyla belgelemek başvuruyu resmî bir zemine oturtur. Büyükşehirlerde ise mahalleliyle birlikte imzalanan ortak dilekçe aynı etkiyi sağlar.
- Yolun hâlini kayda geçirin. Güzergâhın uzunluğunu, bozulan kısımları, ambulansın, okul servisinin ve sütü toplayan aracın düzenli geçişlerini ve kış aylarında kapanan yerleri fotoğraf ve konum bilgisiyle not edin. Kurumlar listeyi hazırlarken kullanım yoğunluğunu dikkate alır.
- Zamanlamayı iyi seçin. Kurumlar iş programını yıl başında çıkarır. Talebi sonbaharda veya kışın iletmek, yolun ertesi sezonun listesine girme olasılığını artırır. Dilekçeyi büyükşehir dışı illerde kaymakamlık ile özel idareye, büyükşehirlerde ise hem büyükşehir hem ilçe belediyesine yazılı olarak verin.
- Süreci kovalayın. Kamu kurumları yazılı başvurulara 30 günlük süre içinde cevap vermekle yükümlüdür. Yanıtta yolun listeye girip girmediğine bakın; girmediyse nedenini sorun ve ertesi yıl talebi tekrarlayın. Sonuç çıkmazsa CİMER'e de başvurabilirsiniz.
Kurumların Üstlenmediği Yollar
Kırsaldaki asfalt ihtiyacı kamu yollarıyla bitmez. Şu alanlar kamuya ait olmadığından hiçbir kurumun iş listesine girmez:
- Ana yoldan köy evine, bağ evine veya yazlığa uzanan özel giriş yolu
- Besi ve süt işletmelerinde ahır önü ile yem ve süt kamyonlarının manevra sahası
- Kırsala kurulmuş fabrikaların, depoların, maden ocaklarının ve enerji santrallerinin iç sahaları ile bağlantı yolları
- Düğün salonlarının, restoranların ve benzeri tesislerin otoparkları
- Kooperatif yolları ve köy içindeki site yolları
Bu tür yolları mülk sahibi özel bir asfalt firmasıyla anlaşarak yaptırır. Kırsalda özel asfaltı şehirdekinden ayıran iki hayati konu vardır: plente uzaklık (karışım soğumadan sahaya yetişmelidir) ve taban hazırlığı (stabilize, menfez ve yan hendek yapılmadan dökülen asfalt ilk kışı çıkaramaz). Firma seçiminde ve iş takibinde nelere bakılacağını Ankara'da özel asfalt yaptırma rehberimizde sırasıyla anlattık; gerekecek malzeme miktarına asfalt hesaplama aracımızla kabaca bakabilirsiniz.
Asfalt Yol Türkiye ile Kırsal Sahalarda Asfalt
Asfalt Yol Türkiye olarak Ankara ve komşu illerden başlayıp Türkiye'nin dört bir yanında çiftliklerin, köy evlerinin, tesislerin ve kırsal sahaların yollarını kaplıyoruz. Asfalt serim ve kaplama, asfalt yaması ve bozuk yol tamiri ile parke taşı ve bordür işlerinde kendi makinelerimizle çalışıyoruz. Makinelerimizin listesi makina parkı sayfasında yer alıyor.
Merak Edilenler
Köy yolunun yapımından hangi kurum sorumludur?
İl büyükşehir değilse yolların yapımı ve bakımı il özel idaresine düşer; köyün kendi içindeki yollarda köy tüzel kişiliği de görevlidir ve merkezi destek KÖYDES üzerinden gelir. Büyükşehir illerinde 2014'ten itibaren köyler mahalle sayıldığından bu yollar büyükşehir belediyesine ya da ilçe belediyesine devredilmiştir. Köy sınırından geçen numaralı devlet ve il karayollarıysa hangi ilde olursa olsun Karayolları Genel Müdürlüğü'nün işidir.
Muhtar, köy yoluna asfalt istemek için hangi kuruma yazmalı?
Büyükşehir statüsünde olmayan bir ilde muhtar; ihtiyar heyetinin kararını ve yolun mevcut hâlini gösteren fotoğrafları ekleyerek kaymakamlığa ve il özel idaresinde yol işlerine bakan birime yazar. KÖYDES'e giren işler, ilçede kaymakamın başında olduğu Köylere Hizmet Götürme Birliği eliyle yürütülür. Büyükşehir illerinde dilekçe hem büyükşehir belediyesine hem de ilçe belediyesi fen işlerine verilir.
KÖYDES ne anlama gelir?
Açılımı Köylerin Altyapısının Desteklenmesi Projesi'dir. 2005'te başlayan bu programda merkezi bütçeden ayrılan pay illere paylaştırılır ve köy yolu, içme suyu gibi altyapı işleri bu paydan finanse edilir. O yıl hangi köyün hangi yolunun ele alınacağı il ve ilçe düzeyinde kararlaştırılır.
Köy yollarında sıcak asfalt yerine neden çoğunlukla sathi kaplama tercih edilir?
Kırsal yollar kilometrelerce uzanır, üzerinden az araç geçer ve en yakın plent çoğu zaman uzaktadır. Sathi (yüzeysel) kaplamada stabilize zemine bitüm püskürtülür, üstüne mıcır serilir; böylece kilometre maliyeti sıcak asfaltın çok altında kalır ve plente uzaklık sorun olmaz. Bedeli ise daha kısa kullanım ömrü ve belli aralıklarla tekrarlanması gereken yenilemedir.
Köydeki evimize ya da çiftliğimize giden yolu kamu yapar mı?
Kamuya kayıtlı bir köy yolundan ya da kadastro yolundan söz ediyorsak ilgili kurumdan talep edilebilir. Fakat yol kendi parselinizden geçiyorsa veya yalnızca sizin evinize, tesisinize, ahırınıza ulaşan bir bağlantıysa kamu kurumları orada iş yapmaz. Böyle bir yolu mülk sahibi özel bir asfalt firmasıyla anlaşarak yaptırır.
Köy yolları yılın hangi döneminde asfaltlanır?
Hem sathi kaplama hem sıcak asfalt; yağışsız hava ve yeterince ısınmış zemin ister. Bu pencere İç Anadolu'da çoğunlukla mayıstan eylüle kadardır, rakım yükseldikçe daralır. Kurumların iş programı yıl başında hazırlandığından muhtarın talebini sonbaharda ya da kışın iletmesi, yolun ertesi yılın listesine alınma şansını yükseltir.
Köy eviniz, çiftliğiniz ya da kırsaldaki tesisiniz ücretsiz keşfe gelmemizi ve yazılı fiyat vermemizi isterseniz 0532 735 65 37 numarasından bize ulaşabilir, yolun fotoğraflarını ve konumunu aynı hat üzerinden WhatsApp ile iletebilirsiniz.
Merak edilenler
Köy yolunun yapımından hangi kurum sorumludur?
İl büyükşehir değilse yolların yapımı ve bakımı il özel idaresine düşer; köyün kendi içindeki yollarda köy tüzel kişiliği de görevlidir ve merkezi destek KÖYDES üzerinden gelir. Büyükşehir illerinde 2014'ten itibaren köyler mahalle sayıldığından bu yollar büyükşehir belediyesine ya da ilçe belediyesine devredilmiştir. Köy sınırından geçen numaralı devlet ve il karayollarıysa hangi ilde olursa olsun Karayolları Genel Müdürlüğü'nün işidir.
Muhtar, köy yoluna asfalt istemek için hangi kuruma yazmalı?
Büyükşehir statüsünde olmayan bir ilde muhtar; ihtiyar heyetinin kararını ve yolun mevcut hâlini gösteren fotoğrafları ekleyerek kaymakamlığa ve il özel idaresinde yol işlerine bakan birime yazar. KÖYDES'e giren işler, ilçede kaymakamın başında olduğu Köylere Hizmet Götürme Birliği eliyle yürütülür. Büyükşehir illerinde dilekçe hem büyükşehir belediyesine hem de ilçe belediyesi fen işlerine verilir.
KÖYDES ne anlama gelir?
Açılımı Köylerin Altyapısının Desteklenmesi Projesi'dir. 2005'te başlayan bu programda merkezi bütçeden ayrılan pay illere paylaştırılır ve köy yolu, içme suyu gibi altyapı işleri bu paydan finanse edilir. O yıl hangi köyün hangi yolunun ele alınacağı il ve ilçe düzeyinde kararlaştırılır.
Köy yollarında sıcak asfalt yerine neden çoğunlukla sathi kaplama tercih edilir?
Kırsal yollar kilometrelerce uzanır, üzerinden az araç geçer ve en yakın plent çoğu zaman uzaktadır. Sathi (yüzeysel) kaplamada stabilize zemine bitüm püskürtülür, üstüne mıcır serilir; böylece kilometre maliyeti sıcak asfaltın çok altında kalır ve plente uzaklık sorun olmaz. Bedeli ise daha kısa kullanım ömrü ve belli aralıklarla tekrarlanması gereken yenilemedir.
Köydeki evimize ya da çiftliğimize giden yolu kamu yapar mı?
Kamuya kayıtlı bir köy yolundan ya da kadastro yolundan söz ediyorsak ilgili kurumdan talep edilebilir. Fakat yol kendi parselinizden geçiyorsa veya yalnızca sizin evinize, tesisinize, ahırınıza ulaşan bir bağlantıysa kamu kurumları orada iş yapmaz. Böyle bir yolu mülk sahibi özel bir asfalt firmasıyla anlaşarak yaptırır.
Köy yolları yılın hangi döneminde asfaltlanır?
Hem sathi kaplama hem sıcak asfalt; yağışsız hava ve yeterince ısınmış zemin ister. İç Anadolu'da bu pencere çoğunlukla mayıstan eylüle kadardır, rakım yükseldikçe daralır. Kurumların iş programı yıl başında hazırlandığından muhtarın talebini sonbaharda ya da kışın iletmesi, yolun ertesi yılın listesine alınma şansını yükseltir.
Finişerle Sıcak Asfalt Serimi ve Yol Kaplaması
Cadde, ara sokak, site yolu ve otoparklarda otomatik kot kontrollü finişerlerle her noktada aynı kalınlıkta, pürüzsüz ve uzun ömürlü sıcak asfalt seriyoruz.